សេនារីយ៉ូព័ត៌មាន៖
សកម្មភាពគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់កំពុងបន្តជីកកាយភ្នំ និងដឹកជញ្ជូនដីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងតំបន់ បាននិងកំពុងបង្កើតជាក្តីបារម្ភ និងចោទជាសញ្ញាសួរជាច្រើនពីសំណាក់មហាជន ព្រមទាំងប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋាន ជុំវិញភាពស្របច្បាប់នៃប្រតិបត្តិការនេះ និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលកំពុងកើតមានឡើង។
១. ទិដ្ឋភាពច្បាប់ និងលក្ខខណ្ឌតម្រូវ៖ រវាង «អាជីវកម្មស្របច្បាប់» និង «សកម្មភាពល្មើសច្បាប់»
តាមបទដ្ឋានគតិយុត្ត និងច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរ៉ែ និងការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សកម្មភាពជីកកាយដីភ្នំ ឬការទាញយកធនធានរ៉ែ (ដី ថ្ម) មិនមែនជាសកម្មភាពដែលអាជ្ញាធរ ឬបុគ្គលណាអាចធ្វើឡើងតាមអំពើចិត្តបានឡើយ៖
លក្ខខណ្ឌស្របច្បាប់៖ រាល់អាជីវកម្មកាយដីភ្នំ ឬរណ្តៅដី ត្រូវតែមានអាជ្ញាប័ណ្ណ ឬលិខិតអនុញ្ញាតជាផ្លូវការដែលចេញដោយក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល ឬមន្ទីរជំនាញពាក់ព័ន្ធ ព្រមទាំងត្រូវមានការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន (EIA) ត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់កំណត់។
សញ្ញានៃអំពើល្មើសច្បាប់៖ ប្រសិនបើការជីកកាយនេះធ្វើឡើងដោយគ្មានអាជ្ញាប័ណ្ណ គ្មានការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរដែនដី ឬធ្វើសកម្មភាពហួសព្រំដែនកំណត់ បង្កឱ្យមានការហូរច្រោះដី ការបាត់បង់គម្របព្រៃឈើ និងប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ នោះគឺជា «សកម្មភាពល្មើសច្បាប់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ» ដែលត្រូវប្រឈមមុខនឹងវិធានការរដ្ឋបាល ការផ្អាកអាជីវកម្ម និងទោសទណ្ឌតាមច្បាប់ស្តីពីតំបន់ការពារធម្មជាតិ និងច្បាប់រ៉ែ។
២. សញ្ញាសួរដ៏ធំ៖ «តើអ្នកណានៅពីក្រោយខ្នង?»
ចំណុចដែលចោទជាចម្ងល់ខ្លាំងបំផុតសម្រាប់មហាជននាពេលនេះ គឺអត្តសញ្ញាណនៃម្ចាស់អាជីវកម្ម និងអ្នកកាងនៅពីក្រោយខ្នង៖
ខ្វះតម្លាភាពព័ត៌មាន៖ នៅទីតាំងប្រតិបត្តិការ ភាគច្រើនគេសង្កេតឃើញតែសកម្មភាពគ្រឿងចក្រ និងរថយន្តដឹកដី ប៉ុន្តែគ្មានការបិទផ្សាយផ្លាកសញ្ញាអាជ្ញាប័ណ្ណ ឬព័ត៌មានគម្រោងឱ្យបានច្បាស់លាស់នោះឡើយ ដែលនេះជាហេតុធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសង្ស័យថាមានការ “លួចលាក់ធ្វើ” ឬមាន “ខ្នងបង្អែក” រឹងមាំ។
ភាពចាំបាច់នៃការស៊ើបអង្កេត៖ ដើម្បីជម្រះមន្ទិលសង្ស័យ និងបញ្ជាក់ពីភាពស្អាតស្អំ វាជាកាតព្វកិច្ចផ្ទាល់របស់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន សមត្ថកិច្ច និងមន្ត្រីជំនាញនៃមន្ទីររ៉ែ និងថាមពល ក្នុងការចុះស៊ើបអង្កេតដល់ទីតាំងកើតហេតុជាបន្ទាន់ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យឯកសារផ្លូវច្បាប់ កំណត់អត្តសញ្ញាណអ្នកទទួលខុសត្រូវ និងចាត់វិធានការតាមផ្លូវច្បាប់ឱ្យបានស្មើភាពគ្នា ដោយមិនត្រូវយោគយល់ ឬលើកលែងចំពោះបុគ្គលណាឡើយ។

សេនារីយ៉ូព័ត៌មាន៖
សកម្មភាពគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់កំពុងបន្តជីកកាយភ្នំ និងដឹកជញ្ជូនដីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងតំបន់ បាននិងកំពុងបង្កើតជាក្តីបារម្ភ និងចោទជាសញ្ញាសួរជាច្រើនពីសំណាក់មហាជន ព្រមទាំងប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋាន ជុំវិញភាពស្របច្បាប់នៃប្រតិបត្តិការនេះ និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលកំពុងកើតមានឡើង។
១. ទិដ្ឋភាពច្បាប់ និងលក្ខខណ្ឌតម្រូវ៖ រវាង «អាជីវកម្មស្របច្បាប់» និង «សកម្មភាពល្មើសច្បាប់»
តាមបទដ្ឋានគតិយុត្ត និងច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរ៉ែ និងការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សកម្មភាពជីកកាយដីភ្នំ ឬការទាញយកធនធានរ៉ែ (ដី ថ្ម) មិនមែនជាសកម្មភាពដែលអាជ្ញាធរ ឬបុគ្គលណាអាចធ្វើឡើងតាមអំពើចិត្តបានឡើយ៖
លក្ខខណ្ឌស្របច្បាប់៖ រាល់អាជីវកម្មកាយដីភ្នំ ឬរណ្តៅដី ត្រូវតែមានអាជ្ញាប័ណ្ណ ឬលិខិតអនុញ្ញាតជាផ្លូវការដែលចេញដោយក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល ឬមន្ទីរជំនាញពាក់ព័ន្ធ ព្រមទាំងត្រូវមានការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន (EIA) ត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់កំណត់។
សញ្ញានៃអំពើល្មើសច្បាប់៖ ប្រសិនបើការជីកកាយនេះធ្វើឡើងដោយគ្មានអាជ្ញាប័ណ្ណ គ្មានការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរដែនដី ឬធ្វើសកម្មភាពហួសព្រំដែនកំណត់ បង្កឱ្យមានការហូរច្រោះដី ការបាត់បង់គម្របព្រៃឈើ និងប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ នោះគឺជា «សកម្មភាពល្មើសច្បាប់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ» ដែលត្រូវប្រឈមមុខនឹងវិធានការរដ្ឋបាល ការផ្អាកអាជីវកម្ម និងទោសទណ្ឌតាមច្បាប់ស្តីពីតំបន់ការពារធម្មជាតិ និងច្បាប់រ៉ែ។
២. សញ្ញាសួរដ៏ធំ៖ «តើអ្នកណានៅពីក្រោយខ្នង?»
ចំណុចដែលចោទជាចម្ងល់ខ្លាំងបំផុតសម្រាប់មហាជននាពេលនេះ គឺអត្តសញ្ញាណនៃម្ចាស់អាជីវកម្ម និងអ្នកកាងនៅពីក្រោយខ្នង៖
ខ្វះតម្លាភាពព័ត៌មាន៖ នៅទីតាំងប្រតិបត្តិការ ភាគច្រើនគេសង្កេតឃើញតែសកម្មភាពគ្រឿងចក្រ និងរថយន្តដឹកដី ប៉ុន្តែគ្មានការបិទផ្សាយផ្លាកសញ្ញាអាជ្ញាប័ណ្ណ ឬព័ត៌មានគម្រោងឱ្យបានច្បាស់លាស់នោះឡើយ ដែលនេះជាហេតុធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសង្ស័យថាមានការ “លួចលាក់ធ្វើ” ឬមាន “ខ្នងបង្អែក” រឹងមាំ។
ភាពចាំបាច់នៃការស៊ើបអង្កេត៖ ដើម្បីជម្រះមន្ទិលសង្ស័យ និងបញ្ជាក់ពីភាពស្អាតស្អំ វាជាកាតព្វកិច្ចផ្ទាល់របស់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន សមត្ថកិច្ច និងមន្ត្រីជំនាញនៃមន្ទីររ៉ែ និងថាមពល ក្នុងការចុះស៊ើបអង្កេតដល់ទីតាំងកើតហេតុជាបន្ទាន់ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យឯកសារផ្លូវច្បាប់ កំណត់អត្តសញ្ញាណអ្នកទទួលខុសត្រូវ និងចាត់វិធានការតាមផ្លូវច្បាប់ឱ្យបានស្មើភាពគ្នា ដោយមិនត្រូវយោគយល់ ឬលើកលែងចំពោះបុគ្គលណាឡើយ។

